zondag 1 februari 2015

Non scholae sed vitae discimus

Onderwijs is een boeiend vak. Het is in beweging en probeert zich staande te houden in een wereld die het beter weet. Helaas is beter weten niet hetzelfde als kennis bezitten. Soms lijkt het wel alsof op dit moment de erudiete leerkracht niet meer gewaardeerd wordt. Waarom zou je allerlei kennis zelf leren als dat met onze huidige technologie als in een hele korte tijd op kunt zoeken? Waarom zou je mentale capaciteiten trainen als voor de afzonderlijke onderdelen technologische oplossingen bestaan die vele malen sneller of beter lijken?

Voor leerlingen is bijvoorbeeld de rekenmachine een vanzelfsprekend apparaat als het gaat om maken van berekeningen. Het nadeel hiervan is dat niet alleen de rekenvaardigheid afneemt maar ook het begrip van getallen en het schatten van getallen. Daarnaast beïnvloedt de rekenmachine ook de manier waarop deze leerlingen naar zichzelf en naar hun vaardigheden kijken. Dat ik als docent probleemloos 57x53 uit het hoofd uitreken komt bij de leerlingen in het hokje "dingen die de leraar kan maar die ik nooit zal kunnen." Dat het om een vaardigheid gaat die te leren en te trainen is, is voor leerlingen niet eens relevant want later gebruik je toch een rekenmachine en mocht je die toevallig niet bij je hebben of, erger nog, je vergeet te beseffen dat je hem nodig hebt dan is dat maar pech.

Uit je hoofd leren wordt door veel mensen niet tot de vaardigheden van de 21e eeuw gerekend. Dit lijkt met onze toegang tot internet en alle daarop beschikbare informatie logisch. Maar hoe weet je dan dat je informatie nodig hebt die je op moet zoeken? Of, net zo erg, hoe kan je zien dat de informatie die je op internet vindt correct is? En hoe plaats je die informatie dan in een context?

Als titel van dit stuk heb ik  "Non scholae sed vitae discimus" (We leren niet voor de school, maar voor het leven") gekozen. Deze spreuk wordt als het over onderwijs gaat vaak gebezigd en toegeschreven aan Lucius Annaeus Seneca. Klinkt goed en doet het als citaat natuurlijk lekker. Er is echter een klein merkwaardig detail hier dat heel veel mensen missen. Dit is namelijk niet wat Seneca schreef. In de "Epistulae morales ad Lucilium" nummer 106 schreef Seneca namelijk "Non vitae sed scholae discimus"  (Dit leren we omdat het voor de school moet, niet omdat het van nut is voor het leven), het besluit van een verzet van Seneca tegen de Stoïsche spitsvondigheden en discussies die volgens hem weinig bijdroegen aan het menselijk geluk. Niet veel mensen weten dit nog en niet veel mensen zijn zich er van bewust dat het citaat dat zij gebruiken om het belang van onderwijs te benadrukken dus oorspronkelijk onderdeel uitmaakte van een discussie over het belang en de noodzaak van sommige onderdelen van het onderwijscurriculum.

En dan komen we dus bij een bekende uitspraak van George Santayana:  "Wie de geschiedenis niet kent is gedoemd ze te herhalen". Ik draag dit aan om aan te geven dat als het gaat om onderwijs, er steeds dezelfde discussies gevoerd lijken te worden. Heeft men dan echt niets geleerd van de vorige discussies? Niet veel in ieder geval. Steeds lijkt weer dezelfde discussie vanuit een nieuw standpunt opgerakeld te worden. Wordt het onderwijscurriculum niet beoordeeld vanuit het socialistisch egalitarisme, dan wordt het wel beoordeel vanuit het liberaal egalitarisme of het liberaal utilitarisme. De discussie blijft dezelfde.

Dat die discussie raakt aan de hart van het onderwijs en de wetenschap wordt dan maar voor het gemak vergeten. We gaan alleen nog maar les geven in dat wat we nodig hebben, we gaan alleen nog maar nuttig onderzoek verrichten. Helaas leert de ervaring dat we schrikbarend slecht zijn in het voorspellen van de toekomst. Dit zorgt er dus ook voor dat we slecht zijn in het voorspellen van wat we nodig gaan hebben in de 21e eeuw. We weten niet wat we nodig hebben en vanuit dat oogpunt is een specialistische opleiding gebaseerd op het direct nut wellicht niet de meest verstandige oplossing. Waarom niet breed opleiden? Waarom niet investeren in algemene vaardigheden waarop voortgebouwd kan worden?

Als we kijken naar de praktijk dan hoeven we het niet te hebben over 21e eeuw vaardigheden en kennis. Met de invoering van het sociaal leenstelsel wordt de toegang tot hoger onderwijs weer teruggebracht naar het niveau van de 19e eeuw (of eerder). Wellicht is het dan nuttiger om ons te concentreren op 19e eeuwse kennis en vaardigheden. Het doet mij bijna denken aan "De Grote Sprong Voorwaarts".


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen