vrijdag 20 maart 2015

De lerarenagenda

Kent u dat, De Lerarenagenda? Nee, ik bedoel niet uw eigen zwarte of blauwe boekje waarin als een almanak alle toetsresultaten en afspraken met uw klassen staan, ik bedoel de werkgroep opgezet door het ministerie van OCW.

Zoals met een heleboel ideeën begon het project De Lerarenagenda enthousiast. Er werden bijeenkomsten gestart waar contact was met het werkveld. Er werden ideeën uitgewisseld en er was contact tussen verschillende onderwijsprofessionals. Dat daarbij dan weer een hoop hotemetoten van opleidingen en onderwijsbureautjes bij zaten leek niet zo'n groot probleem. Immers het ging over essentiële zaken als zorgen dat docenten weer serieus genomen worden, zorgen dat een paar jaar onderwijs je c.v. niet verziekt, zorgen dat jonge docenten minder snel stoppen met het docentschap, zorgen dat docent zijn weer een aantrekkelijk vak wordt. Allemaal mooie doelen.

We zijn nu een tijdje verder. Onder voortouw van de opleidingen is er veel aandacht voor het opleiden van nieuwe docenten, maar voor de rest is De Lerarenagenda overleden. De bijeenkomsten waarvan eigenlijk iedereen, inclusief de minister, aangaf dat die een belangrijk onderdeel waren om het onderwijs uit het slop te halen, zijn gestopt. Blijkbaar was het niet zo belangrijk als men zei. Goed, het reutelt en rochelt nog wat na via een nieuwsbrief met daarin schokkende verbeteringen voor het onderwijs zoals de leeslijst voor docenten a.d.h. voorgestelde boeken van de minister, de staatssecretaris en nog wat anderen. Maar meer dan dat is het eigenlijk niet meer.

De lerarenagenda is daarmee vervallen tot hetzelfde dedain dat ook door anderen t.a.v. het onderwijs getoond wordt. We gaan die incompetente lange-vakantie-genietende klaplopers van het onderwijs maar eens vertellen wat voor boeken ze voortaan in de vakantie moeten lezen, want zelf zouden ze dat nooit doen. Dan heb ik een aantal misschien choquerende vragen voor de makers van die nieuwsbrief: Waarom verwacht u dat ik zo weinig boeken wil lezen in de vakantie? Waarom denkt u dat ik ze nog niet gelezen heb? Waarom vindt u het o.k. te suggereren wat leraren in hun vakantie moeten doen? Waarom?

Het communiceren met de gewone leraren is blijkbaar weer opgehouden. Dat communiceren met gewone leraren was blijkbaar alleen maar nodig om serieus te lijken. In de tussentijd is het weer business as usual: Er wordt weer over leraren gepraat in plaats van met leraren. 

Ik kan bijna niet anders denken dan dat de leraren die in eerste instantie bij de lerarenagenda betrokken werden eigenlijk niks anders zijn dan leraren die misbruikt zijn om meer gewicht te geven aan een project waarbij diezelfde leraren eigenlijk helemaal niet zo gewenst waren. De algemene conclusie na een paar bijeenkomsten zou dus niet moeten zijn zoals in de rapportage naar de 2e kamer staat, maar "we hebben tijdelijk met een aantal leraren gesproken en nu gaan we weer verder als daarvoor".

De lerarenagenda is verworden tot wat bijna alle verbeteringsprojecten voor het onderwijs gemeen hebben: Een van bovenaf opgelegd project waarin de belangrijke posities na een stoelendans onder een selecte groep onderwijspraters ingenomen worden door mensen die niet beperkt worden door onderwijservaring.

Dit is mijn uitspraak en daarmee zult u het moeten doen.

woensdag 18 maart 2015

Smeden en polijsten

Wat is de overeenkomst tussen het smeden van een katana, een Japans zwaard, en lesgeven? In eerste instantie zou men geneigd zijn om te zeggen dat er geen overeenkomst is, maar dat is slechts schijn.
Bij het smeden van een katana zijn er een aantal aspecten die traditioneel als erg belangrijk worden gezien.
Bij het smeden worden de stappen van Tanren (smeden en polijsten) doorlopen:

  1. De smid smeedt het metaal. Bijna eindeloos wordt het metaal gevouwen om vervolgens weer uitgesmeed te worden. Dit proces gaat door tot het materiaal de juiste samenstelling heeft gekregen. Zolang het materiaal nog niet de juiste samenstelling heeft wordt het vouwen en uitsmeden herhaald. 
  2. Als het zwaard zijn vorm/karakter heeft gekregen begint het polijsten, een lang en zorgvuldig proces waarbij de vorm van het zwaard verfijnd en bijgehouden wordt. Dit proces is belangrijk bij het maken van het zwaard maar zal door de bezitter bijgehouden moeten worden.
In de schepping van een zwaard zijn daarom de volgende eigenschappen heel belangrijk in dit proces:
  1. Geduld. Er is tijd voor nodig om een goed zwaard te smeden. Voor herhaling tot het resultaat goed is heeft men tijd nodig.
  2. Volharding. Het is pas goed als het goed is. Er zijn geen "short cuts".
  3. Herhaling. Verbetering zit in het telkens weer herhalen van de vorm tot de gewenste vorm is bereikt.
  4. Tegenslag, Niets gaat als gepland. Zie tegenslag als een noodzakelijke voorwaarde om tot een goed eindresultaat te komen.
Nu klinkt dit allemaal leuk en aardig, maar hoe verhoudt zich dat tot het lesgeven?
Voor leren zijn ook eigenlijk dezelfde eigenschappen belangrijk. Niet alleen als leraar, maar ook als leraar.

  1. Leerlingen heb geduld nodig om te leren. Leraren hebben geduld nodig om leerlingen iets te leren.
  2. Leerlingen moeten volhouden. Onderweg is nog niemand op de eindbestemming. Hetzelfde geldt voor leraren. Het is zinloos te verwachten dat alles meteen afgerond is. Leerlingen hebben tijd nodig om zich te ontwikkelen
  3. Leerlingen moeten herhalen. Leerlingen moeten de nieuwe ideeën en concepten die ze geleerd hebben testen en onderzoeken totdat deze als vanzelf gebruikt kunnen worden. Leraren moeten herhalen. Herhalen tot het materiaal de juiste samenstelling heeft, of het nu ijzer is of een leerling.
  4. Als alles goed gaat is er geen reden om verder te polijsten/leren. Tegenslag, missconcepten en dwalingen zijn nodig om uiteindelijk het ware pad te herkennen.
Smeden en polijsten, Tanren. Als we dit uitdrukken op een manier die meer gebruikelijk is in het onderwijs dan krijgen we de volgende eigenschappen/voorwaarden:
  1. Motivatie
  2. Spontaniteit
  3. Continuïteit
  4. Regelmaat
  5. Planning
  6. Bedrevenheid
  7. Menselijkheid
Het smeden en polijsten van leerlingen. 
Tanren als voortdurend proces. 
Wie dacht er dat een leven lang leren een nieuw idee is?

vrijdag 6 maart 2015

Register

Heeft u wel eens van het lerarenregister gehoord? Dat moet het beroepsregister worden voor docenten. Net zo iets als het BIG-register voor artsen, apothekers, fysiotherapeuten, gezondheidszorgpsychologen, psychotherapeuten, tandartsen, verloskundigen en verpleegkundigen.
Alleen als ze in het BIG-register vermeld staan mogen ze de beschermde titels gebruiken en mogen zij zgn. voorbehouden handelingen uitvoeren.

Dat klinkt natuurlijk goed, zo'n lerarenregister. Dan mogen alleen geregistreerde leraren zichzelf leraar noemen en zijn hoog risico handelingen en beslissingen over onderwijs voorbehouden aan deze geregistreerde leraren.

Maar, is dat wel wat de bedoeling is van het lerarenregister? Als we kijken naar de informatie die door registerleraar.nl zelf dan vinden we het volgende : "met een inschrijving in het register kunt u de buitenwereld laten zien dat u bevoegd bent om voor de klas te staan". Maar dat kon ik zonder dat register ook al; mijn werkgevers hebben tot nu toe altijd om een bewijs van mijn bevoegdheid gevraagd en gekregen. Op dit gebied voegt het register dus niks toe. Gelukkig is het register, volgens eigen zeggen ook voor het volgende : "Ook kunt u aangeven wat u heeft gedaan en momenteel doet om uw onderwijspraktijk up-to-date te houden."

Professionele ontwikkeling is erg belangrijk. Maar dan blijft dus de belangrijke vraag waarom dit bij leraren dan officieel geregistreerd moet worden. Ik ben bang dat de praktijk gaat zijn dat leraren die al goed bezig zijn met hun professionele ontwikkeling daar ook mee doorgaan ongeacht de aanwezigheid van een register, terwijl leraren die niet goed bezig zijn met hun professionele ontwikkeling vervolgens het minimaal aantal cursussen inclusief lunch en kroketten gaan volgen om aan de eisen van het register te voldoen. We leren niet voor het leven, maar voor het register. Ik denk zelf dat men bij menig onderwijscursussenbureautje de kassa al hoort rinkelen.

Wat kan dan het motief zijn om zo'n register verplicht te willen stellen? Als we de media en de politiek moet geloven dan gaat het niet goed met het onderwijs. Leraren die niet kunnen spellen, lessen die door onbevoegde of onderbevoegde docenten gegeven worden. Leerlingen die niks meer kunnen. Dramatisch is het Nederlandse onderwijs. Als u dat dacht dan moet ik u helaas teleurstellen. Het valt best wel mee, maar belangrijker nog is de vraag of het instellen van het lerarenregister de problemen in het onderwijs op gaat lossen.

Er zijn een aantal problemen in het onderwijs, maar van de meeste van die problemen denk ik dat het onredelijk is om de leraren de schuld te geven van die problemen. Is het de schuld van leraren dat men buiten het onderwijs meer kan verdienen met hetzelfde opleidingsniveau? Is het de schuld van de leraren dat er steeds meer opvoedkundige taken naar de leraren toe verschuiven? Is het de schuld van leraren dat er bij de financiering van onderwijs een perverse prikkel om "goedkopere" leraren in te huren mogelijk is? Is het de schuld van de leraren dat politiek en media met dedain over leraren en onderwijs praten? Is het de schuld van de leraar dat aandacht verdeeld moet worden over een grotere klas met meer leerlingen die extra zorg vereisen?

Er zijn genoeg problemen in het onderwijs, maar welke problemen worden er eigenlijk opgelost door het invoeren van het lerarenregister? Ja, we kunnen dan zien wie er in het register staat en dus bevoegd is. Is daar echt zo'n register voor nodig? Of is het een half rookgordijn? Iedereen kan kijken of een leraar bevoegd is, er is dus volledige openheid waarbij we gewoon door kunnen gaan zoals altijd. Als ouders het niet vertrouwen kunnen ze altijd in het register controleren of die leraar wel bevoegd is. De ouders als uitvoerend orgaan bij de wantrouwen naar leraren toe. Kortom, business as usual en de leraar heeft het gedaan.

Het lerarenregister is dus een oplossing die bedoeld is als publiciteit. Gebruikmakend van het heersende dedain ten aanzien van leraren wordt voor een heleboel problemen in het onderwijs de zwarte piet bij de leraren gelegd. Een briljante zet, want als je als leraar tegen het lerarenregister bent dan suggereert dat op zijn minst dat je tegen kwaliteitsbewaking bij leraren bent, dat je tegen  verbetering van het onderwijs bent en dat jij wel een van de incompetente lange-vakantie-genietende klaplopers in het onderwijs zult zijn.

Dat er iets mis is met het register is ook op andere manieren te zien. Leraren lopen niet massaal warm voor het register. Met behulp van geschenkjes en gadgets moeten leraren overgehaald worden om zich alsjeblieft toch maar te registreren. Als je je registreert krijg je een extra accu voor je smartphone. Ik heb van mijn moeder geleerd geen snoepjes aan te nemen van vreemden!