dinsdag 15 december 2015

Ambitieuze leraar

Ik schijn in onderwijsland een beetje een sukkel te zijn. Ik heb geen adviesbureautje, geen uurtarief, geen website om lezingen met mij te boeken en ik heb ook nog geen onderwijsboek geschreven. Ik doe namelijk als leraar wiskunde iets heel erg verkeerd: ik sta voor de klas. En daar komt nog eens bij dat dat eigenlijk precies is wat ik wil doen: goed les geven.

Ik sta voor de klas en bij elke les probeer ik mijn leerlingen uit te dagen om het beste uit zichzelf te halen. Over elke les denk ik na: "hoe kan het beter?", "kan het ook anders?", "waarom wil ik dit?", "wat wil ik dat mijn leerlingen bereiken?", "hoe zorg ik ervoor dat wat ik wil lukt?". Maar ik sta in de klas, tussen de leerlingen, met mijn beide handen in de wiskundeonderwijsklei en dat kost al aardig wat tijd. Om mijn werk daar goed te kunnen doen heb ik het nodig dat de voorwaarden daarvoor aanwezig zijn. Simpele dingen zoals een ingericht lokaal, een schoolbord (dat werkt) en ondersteuning van schoolleiding, collegae en ouders. En als die voorwaarden een beetje op orde zijn dan kan ik mijn lessen geven. Dan ben ik de expert, de professional, de wiskundedocent.

Eigenlijk ben ik niet veeleisend, maar dat betekent niet dat ik overal zin in heb of overal open voor sta. Heus, voor goede ideeën over onderwijs sta ik open, maar goede ideeën zijn zo zeldzaam. De meeste ideeën zijn namelijk helemaal niet goed, en meestal ook al helemaal niet nieuw. Onder het mom van onderwijsvernieuwing of onderwijsverbetering worden de meest absurde en oude ideeën regelmatig de wereld in geslingerd. Dan wordt er even flink vergaderd over hoe dit binnen het curriculum past of er wordt van bovenaf opgelegd dat dit de nieuwe koers is.

Had ik al gezegd dat ik eigenlijk gewoon les wil geven? Nee, ik wil me niet bezighouden met vergaderingen waar men driftig langs elkaar praat. Nee, ik wil me niet weer bezighouden met dezelfde stomme ideeën over onderwijsvernieuwingen als vorig jaar, het jaar ervoor en al die jaren daarvoor. Ik wil les geven en vanuit het perspectief van een professional die les geeft mijn lessen verbeteren, het onderwijs verbeteren en de maatschappij verbeteren. Niet door van alles te roeptoeteren, maar door gewoon goed les te geven.

 Mijn visie is namelijk dat goed onderwijs voor een betere wereld zorgt, maar dat de invloed die ik daarbij heb alleen de invloed is die ik heb in de klas. Daarbij is mijn visie dat het belangrijk is dat leraren zich blijven ontwikkelen, maar ik geloof ook dat dat alleen maar werkt als die leraren dat zelf willen. Zonder visie, inspiratie en realiteitszin is dat een kansloze exercitie. Professionele ontwikkeling wordt dan niet meer dan een holle frase, een goedbekkende managerskreet, die zal resulteren in het kweken van brave checklist-invullende ja-knikkers.

In mijn klassen ben ik de leraar, de specialist, de professional. Ik weet waar ik het over heb gebaseerd op studie, ervaring en voortdurende ontwikkeling. En ik ben degene die er van baalt om aan/toegesproken te worden als prutser, als incompetent, als lui. Ik ben toch verdorie geen klein kind. Zorg nu maar gewoon dat de omstandigheden om les te geven goed zijn dan kan ik goed les geven. En stop alsjeblieft met achter alle bureautjes en "nieuwe" ideeën aan te huppelen. Het geld dat naar al die perifere onderwijsonzin gaat, kan veel beter besteed worden. Aan lerarensalarissen bijvoorbeeld.


vrijdag 11 december 2015

Hoe word je een goede leraar?

Om leraar te worden moet je wat ze noemen je bevoegdheid halen. Daarvoor zijn verschillende routes die naar een eerste- of tweedegraads bevoegdheid leiden. Heel veel dames en heren volgen de gebruikelijke routes en daar is op het eerste gezicht niets mis mee. Toch zijn er naar mijn idee een aantal ongewenste effecten de opleidingen van leraren ingeslopen.

Als eerste effect noem ik het feit dat de huidige generatie lerarenopleiders door dit systeem is opgeleid.. De dingen die gedaan worden, worden als normaal en vanzelfsprekend ervaren omdat de lerarenopleiders die herkennen uit hun eigen verleden. Ze leiden op zoals ze zelf opgeleid zijn. Kritische beschouwing van het systeem is dan erg lastig.

Het tweede effect heeft te maken met het verschil tussen het handelen van goede leraren en de observeerbare handelingen van een goede leraar. Er is namelijk een groot verschil tussen die 2 dingen. Zo neemt een goede leraar de leerlingen serieus en probeert leerlingen persoonlijk te benaderen. Het kennen van de namen van de leerlingen is hierbij erg nuttig. Het is echter niet zo dat een leraar die de namen van de leerlingen kent automatisch de leerlingen serieus neemt en persoonlijk benadert. Een goede leraar doet een aantal dingen: zelfreflectie, planning, etc, maar het is volgens mij niet zo dat het leren van die aspecten automatisch er voor zorgt dat de leraar in opleiding een goede leraar wordt. Soms lijkt het wel of de lerarenopleiding gebruik maken van "Fake it 'til you make it" terwijl het bereiken van het eindstadium helemaal niet vanzelfsprekend is.

Het derde effect heeft te maken met inhoudelijke vakkennis, dus bijvoorbeeld de kennis van de wiskunde voor een wiskundeleraar. Die vakkennis moet goed zijn. Een leraar moet een overzicht hebben over het vakgebied. De docent moet boven de stof staan en een heel register aan ideeen en kennis paraat hebben. Net genoeg kennis is te weinig. Helaas zijn  leraren met een grote vakkennis zeldzaam. Zo zeldzaam dat men op veel plaatsen niet eens meer beseft hoe groot het verschil is tussen een docent die de route hbo-(educatie)bachelor-hbo-master heeft gevolgd en een docent die de route WO-(vak)master-WO-UniversitaireLerarenOpleiding heeft gevolgd.

Het gevolg van deze effecten is volgens mij, dat redelijk veel mensen een beeld hebben van een goede leraar, en daar vervolgens ook naar opleiden en selecteren, terwijl dit beeld niet klopt. Er lopen legio heel goede leraren rond die helemaal niet doen zoals men op de opleidingen leert. Hierbij denk ik aan de woorden van een oud-collega (nu met pensioen): "Leerlingen pikken alles van je als je maar goed kunt uitleggen en je ze niet in de steek laat."

Als je maar goed kunt uitleggen.
Als je maar goed kunt uitleggen.
Als je maar goed kunt uitleggen.

"Echt, die grapjes van hem, hij is echt de enige die ze leuk vindt, maar hij kan wel goed uitleggen."